Giới thiệu trường Giới thiệu trường
Văn bản cấp trên Văn bản cấp trên
Thông báo của trường Thông báo của trường
Số liệu - báo cáo Số liệu - báo cáo
Hệ điều kiện Hệ điều kiện
Liên kết website Liên kết website
Trả lời ý kiến - đóng góp Trả lời ý kiến - đóng góp
Hiển thị mẫu bình chọn Hiển thị mẫu bình chọn
Theo bạn, trang Thông tin điện tử này như thế nào?

a. Rất tốt
b. Tạm được
c. Chưa đạt
d. Kém

Bản in

Đột biến gen


TiÕt 22                            Ch­¬ng V – BiÕn dÞ

Bµi 21: §ét biÕn gen

I-Mục tiêu

1. Kiến thức

- Nêu được khái niệm biến dị.

- Phát biểu được khái niệm đột biến gen.

- Nêu được các dạng đột biến gen, cho ví dụ.

- Nêu được nguyên nhân phát sinh và một số biểu hiện của đột biến gen.

2. Kĩ năng

- Kĩ năng hợp tác, ứng xử/ giao tiếp, lắng nghe tích cực.

- Kĩ năng thu thập và xử lý thông tin khi đọc SGK, quan sát tranh ảnh, phim, Iternet ... để tìm hiểu khái niệm, vai trò của đột biến gen.

- Kĩ năng tự tin bày tỏ ý kiến.

3. Thái độ

- Có ‎ thức vận dụng các đột biến có lợi cho sản xuất.

II-Phương pháp

- Vấn đáp - tìm tòi

- Trực quan

- Dạy học nhóm

- Hỏi và trả lời

III-Phương tiện

- Sơ đồ phân loại biến dị.

- Tranh Một số dạng đột biến gen.

- Phiếu học tập.

- Tranh Đột biến gen ở thực vật, động vật.

- Bảng phụ.

  - Học sinh ôn lại bài 1, 5,19, 29,33.

IV-Tiến trình dạy – học

1. KiÓm tra bài cũ(4’)

1. Nêu mối quan hệ giữa gen và tính trạng qua sơ đồ?

2. Biến dị tổ hợp là gì?

2. Giới thiệu bài (2)

          - Đưa hình ảnh

? Những hình ảnh trên có đặc điểm gì khác biệt không?

? Khi con cái có nhiều đặc điểm khác so với bố mẹ thì gọi là hiện tượng gì?

- BiÕn dÞ cã thÓ di truyÒn ®­îc hoÆc kh«ng di truyÒn ®­îc. BiÕn dÞ di truyÒn lµ nh÷ng biÕn ®æi trong tæ hîp gen gäi lµ biÕn dÞ tæ hîp, biÕn ®æi trong ADN vµ NST gäi lµ biến dị ®ét biÕn. H«m nay chóng ta t×m hiÓu vÒ nh÷ng biÕn ®æi trong ADN.

3. Bµi míi

Ho¹t ®éng 1: §ét biÕn gen lµ g×?(10’)

Ho¹t ®éng cña GV

Ho¹t ®éng cña HS

- GV yªu cÇu HS quan s¸t H 21.1,

- H×nh a lµ cÊu tróc cña ®o¹n gen ban ®Çu ch­a bÞ biÕn ®æi, h×nh b,c,d lµ nh÷ng cÊu tróc gen ®· bÞ biÕn ®æi.

? X¸c ®Þnh sè l­îng cÆp nu trong h×nh a, gåm nh÷ng cÆp nµo, tr×nh tù s¾p xÕp?

- Yªu cÇu hs so s¸nh ®o¹n gen a víi 3 ®o¹n cßn l¹i, th¶o luËn nhãm bàn hoµn thµnh phiÕu häc tËp.

- GV kÎ nhanh phiÕu häc tËp lªn b¶ng.

- Gäi 3 HS lªn lµm.

 

- GV So với đoạn gen a, cấu trúc gen của đoạn b,c,d đã bị biến đổi (mất, thêm hoặc thay cặp nu này bằng cặp nu khác) và người ta nói các đoạn gen này đã bị đột biến.

- §ét biÕn gen lµ g×? Gåm nh÷ng d¹ng nµo?

? Tại sao không nói mất, thêm, thay thế 1 nu mà là 1 cặp nu.

 

 

? Có thể quan sát đột biến gen qua kính hiển vi không? Vì sao?

? Đột biến gen khác biến dị tổ hợp ở điểm căn bản nào?

- HS quan s¸t kÜ H 21.1. chó ý vÒ tr×nh tù vµ sè cÆp nuclª«tit.

 

 

- 5 cÆp nu

 

 

- Th¶o luËn, thèng nhÊt ý kiÕn vµ ®iÒn vµo phiÕu häc tËp.

 

 

 

- §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung.

- 1 HS ph¸t biÓu, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung.

 

 

 

 

 

- V× ADN cã cÊu tróc 2 m¹ch bæ sung, sù biÕn ®æi ë 1 nu nµo ®ã ph¶i xÈy ra ë trªn c¶ 2 m¹ch th× míi gäi lµ ®ét biÕn gen.

- Kh«ng, v× ®©y lµ nh÷ng biÕn ®æi rÊt nhá x¶y ra ë cÊp ®é ph©n tö.

- §ét biÕn gen lµ biÕn ®æi vÒ cÊu tróc cña gen

  BiÕn dÞ tæ hîp lµ tæ hîp l¹i c¸c gen, gi÷ yÕn cÊu tróc gen.

 

PhiÕu häc tËp: T×m hiÓu c¸c d¹ng ®ét biÕn gen.

- §o¹n gen ban ®Çu (a)

Cã .... cÆp nuclª«tit.

Tr×nh tù c¸c cÆp nuclª«tit lµ:  -T- G- A -T- X-

                                                            

- §o¹n gen bÞ biÕn ®æi:                   -A -X- T- A-G-

§o¹n gen

Sè cÆp nuclª«tit

§iÓm kh¸c so víi ®o¹n (a)

§Æt tªn d¹ng biÕn ®æi

b

c

d

4

6

5

MÊt cÆp G – X

Thªm cÆp T – A

Thay cÆp T – A b»ng G - X

- MÊt 1 cÆp nuclª«tit

- Thªm 1 cÆp nuclª«tit

- Thay cÆp nuclª«tit nµy b»ng cÆp nuclª«tit kh¸c.

KÕt luËn:

- §ét biÕn gen lµ nh÷ng biÕn ®æi trong cÊu tróc cña gen liªn quan tíi mét hoÆc mét sè cÆp nuclª«tit.

- C¸c d¹ng ®ét biÕn gen: mÊt, thªm, thay thÕ mét hoÆc mét sè cÆp nuclª«tit.

* Trong tù nhiªn, tÊt c¶ c¸c gen ®Òu cã thÓ bÞ ®ét biÕn nh­ng víi tÇn sè rÊt thÊp (1/1 triÖu ®Õn 1/10 ngh×n) tuy nhiªn tÇn sè ®ét biÕn cã thÓ thay ®æi tïy thuéc vµo c¸c t¸c nh©n g©y ®ét biÕn. C¸c t¸c nh©n ®ã lµ g×, t×m hiÓu ë phÇn 2.

Ho¹t ®éng 2: Nguyªn nh©n ph¸t sinh ®ét biÕn gen(7’)

          Ho¹t ®éng cña GV

Ho¹t ®éng cña HS

-GV yªu cÇu HS ®äc th«ng tin SGK.

 

- Cã nh÷ng t¸c nh©n nµo g©y ®ét biÕn gen?

 

 

 

 

 

 

? V× sao c¸c t¸c nh©n nãi trªn t¸c ®éng vµo ADN l¹i g©y ra ®­îc ®ét biÕn gen

- VÝ dô:

+ ChiÕn tranh ë ViÖt Nam Mü ®· th¶ chÊt ®éc mµu da cam g©y chÕt, qu¸i thai dÞ h×nh cho hµng chôc v¹n trÎ em.

+ Sau 2 n¨m th¶m häa h¹t nh©n ë Fukushima (NhËt B¶n) nh÷ng rß rØ phãng x¹ ®· t¸c ®éng vµo chuçi thøc ¨n khiÕn rau cñ bÞ ®ét biÕn.

+ Cty CP Nicotex Thanh Thái (trụ sở tại xã Cẩm Vân, Cẩm Thủy, Thanh Hóa) chôn thuốc trừ sâu xuống đất -> gây ung thư cho nhiều người dân sống trong xã.

+ Chôp XQ

- TÇn sè ®ét biÕn gen phô thuéc vµo liÒu l­îng, c­êng ®é cña c¸c t¸c nh©n g©y ®ét biÕn.

- HS tù nghiªn cøu th«ng tin môc II SGK vµ tr¶ lêi, rót ra kÕt luËn.

-§k tù nhiªn:

+ Bªn trong: Do rèi lo¹n sinh lÝ, sinh hãa néi bµo.

+ Bªn ngoµi: Do ¶nh h­ëng cña c¸c t¸c nh©n vËt lÝ, hãa häc, sinh häc.

- Thùc nghiÖm: Con ng­êi g©y ra c¸c ®ét biÕn nh©n t¹o b»ng c¸c t¸c nh©n vËt lÝ, hãa häc.

- C¸c t¸c nh©n nµy g©y rèi lo¹n qu¸ tr×nh tù nh©n ®«i cña ADN,  lµm cho qu¸ tr×nh sao chÐp cña ADN sai ®i so víi nguyªn mÉu, g©y ra ®ét biÕn gen

- Quan s¸t h×nh ¶nh.

 

 

 

 

 

 

 

KÕt luËn: - Do ¶nh h­ëng phøc t¹p cña m«i tr­êng trong vµ ngoµi c¬ thÓ lµm rèi lo¹n qu¸ tr×nh tù sao cña ph©n tö ADN (sao chÐp nhÇm), xuÊt hiÖn trong ®iÒu kiÖn tù nhiªn hoÆc do con ng­êi g©y ra.

Ho¹t ®éng 3: Vai trß cña ®ét biÕn gen(15’)

          Ho¹t ®éng cña GV

Ho¹t ®éng cña HS

1. HËu qu¶ vµ tÝnh chÊt biÓu hiÖn cña §BG

- Giíi thiÖu l¹i s¬ ®å: Gen " mARN " pr«tªin " tÝnh tr¹ng.

? CÊu tróc gen bÞ biÕn ®æi dÉn ®Õn hËu qu¶ g×?

 

? T¹i sao ®ét biÕn gen g©y biÕn ®æi kiÓu h×nh?

VÝ dô: mét gen cã cÊu tróc nh­ sau:

... XGG - AAT - GXX - TTA - XGX - TAT...

... GXX - TTA - XGG - AAT - GXG - ATA ...

a. Đoạn gen này qui định bao nhiêu aa

    trong cấu trúc bậc 1 của phân tử Pr?

b. Nếu đoạn gen này bị đột biến mất đi

    3 cặp nu kế tiếp nhau thì số aa thay

    đổi như thế nào?

- Nh­ vËy khi gen §B -> BiÕn ®æi tr×nh tù c¸c aa trong cÊu tróc cña Pr, mµ Pr trùc tiÕp tham gia vµo cÊu tróc vµ ho¹t ®éng sinh lÝ cña tÕ bµo tõ ®ã biÓu hiÖn thµnh tÝnh tr¹ng cña c¬ thÓ.

- TÇn sè §BG/tæng sè gen cña c¬ thÓ sinh vËt tØ lÖ thuËn víi kh¶ n¨ng biÕn ®æi kiÓu h×nh cña c¬ thÓ.

VD. ë ng­êi tæng sè gen trªn 35 v¹n gen, nÕu ng­êi bÞ biÕn ®æi kho¶ng 50% sè gen trªn -> 50% h×nh d¹ng c¬ thÓ bÞ biÕn ®æi.

- GV yªu cÇu HS quan s¸t H 21.2; 21.3; 21.4 vµ tranh ¶nh s­u tÇm ®Ó tr¶ lêi c©u hái:

- §ét biÕn nµo cã lîi? §ét biÕn nµo cã h¹i cho sinh vËt vµ con ng­êi?

 

 

? T×m thªm 1 sè vÝ dô vÒ ®ét biÕn gen

- GV lÊy thªm VD: ®ét biÕn gen ë ng­êi: thiÕu m¸u, hång cÇu h×nh l­ìi liÒm…

- Gv chèt kiÕn thøc

? T¹i sao ®ét biÕn gen thÓ hiÖn ra kiÓu h×nh th­êng cã h¹i cho b¶n th©n sinh vËt?

 

 

? ĐBG có lợi khi nào?

- Con nguời chủ động gây đột biến gen nhằm tạo ra tính trạng quý ở cây trồng như năng suất cao, hàm lượng dinh dưỡng cao, kháng sâu bệnh, tăng thời hạn bảo quản, khó bị dập nát khi bảo quản, …

VÝ dô: g©y ®ét biÕn ë ng«, ®Ëu t­¬ng, lóa, l¹c, ...

2. Vai trß cña ®ét biÕn gen

?§ét biÕn gen cã vai trß g× trong s¶n xuÊt?

- GV sö dông t­ liÖu SGK ®Ó lÊy VD: ®ét biÕn tù nhiªn ë cõu ch©n ng¾n, ®ét biÕn t¨ng kh¶ n¨ng chÞu h¹n, chÞu rÐt ë lóa.

- Gv chèt kiÕn thøc   

 

 

- HS nªu ®­îc:

+ mARN bÞ biÕn ®æi, hËu qu¶ lµ Pr t­¬ng øng bÞ biÕn ®æi dÉn tíi sù biÕn ®æi ®ét ngét, gi¸n ®o¹n cña 1 vµi tÝnh tr¹ng trªn 1 vµi c¸ thÓ.

- Hs lµm bµi tËp.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

a. 6aa

b. 5aa

 

 

- HS l¾ng nghe.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ §ét biÕn cã lîi: c©y cøng, nhiÒu b«ng ë lóa.

+ §ét biÕn cã h¹i: l¸ m¹ mµu tr¾ng, ®Çu vµ ch©n sau cña lîn bÞ dÞ d¹ng.

- HS liªn hÖ thùc tÕ tr¶ lêi

 

 

 

 

- V× chóng ph¸ vì sù thèng nhÊt hµi hoµ trong kiÓu gen ®· qua chän läc tù nhiªn vµ duy tr× l©u ®êi trong ®iÒu kiÖn tù nhiªn, g©y ra nh÷ng rèi lo¹n trong qu¸ tr×nh tæng hîp pr«tªin.

- Khi kiểu hình mới được tạo ra phù hợp và thích nghi với điều kiện ngoại cảnh.

 

 

 

 

 

 

 

- Tạo ra nhiều giống cây trồng và vật nuôi cho năng suất cao, khả năng chống chịu với ngoại cảnh tốt, …

KÕt luËn:

1. HËu qu¶: - Đột biến gen thường là lặn, thể hiện ra kiểu hình nên đa số có hại cho bản thân sinh vật, một số trung tính, một số ít có lợi.

- Đột biến gen làm giảm sức sống của sinh vật.

2. Vai trß: - Đột biến gen là nguồn nguyên liệu quan trọng của quá trình tiến hóa và chọn giống.

V. Cñng cè(4’)

1. Chän ®¸p ¸n ®óng nhÊt: D¹ng ®ét biÕn gen nµo cã thÓ g©y ra hËu qu¶ nghiªm träng trong kiÓu h×nh?

a. MÊt mét cÆp Nu

b. Thay thÕ cÆp Nu nµy b»ng cÆp Nu kh¸c

c. Thªm mét cÆp Nu

d. C¶ a, b, c

2. Cho c¸c côm tõ, h·y ®iÒn vµo chç trèng:§ét biÕn gen g©y rèi lo¹n  (1)     . ……………….…..…...… nªn ®a sè ®ét biÕn gen th­ưêng  (2)  ….

1. qu¸ tr×nh sinh tæng hîp Pr

2. cã h¹i,

3. B¶n ®å t­ duy

VI. H­íng dÉn häc bµi ë nhµ(1’)

- Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tr­íc bµi 22.




Ý kiến - đóng góp Ý kiến - đóng góp
Thông tin liên hệ:

Trường THCS Thụy Phúc

Xin để lại Email, Thông tin liên hệ sau phần nội dung Comment, Ban giám hiệu nhà trường sẽ trả lời bạn sớm nhất!

Cảm ơn bạn rất nhiều!

Mã xác nhận Mã xác nhận Tạo mã khác